«فاکتوری به نام شانس‌های زندگی»

یک جایی هست که زندگی به آدم ها شانس این رو می ده که هر جور که دلشون می خواد باشند. این روزها که درگیر یک واحد درسی جامعه شناسی هستم به یک مبحث برخوردم به اسم «شانس‌های زندگی Life Chances» در واقع در این مبحث اشاره می کنه که فارغ از این که ادم ها چطور می تونن زندگی خودشون رو با توانایی هاشون به لایه دیگری ارتقاع بدهند اما یک چیز هم فاکتور اساسی است و ان هم شانس زندگی است.

این که کجا و کی به دنیا می آیند خودش یک فاکتور تعیین کننده است. این زن فروشنده‌ای در یک فستیوال در نزدیکی پایتخت مریلند، شهر اناپلیس، بود. سرخوش و پر از انرژی در واقع ترسی از گرفتن عکس توسط من نداشت. او با سرخوشی به دوربین نگاه می کرد و حتا تشکر هم کرد که ازش عکس گرفتم. با خودم فکر می کردم اگر این زن در افغانستان، ایران، عراق یا عربستان سعودی به دنیا آمده بود. بازهم از گرفتن این عکس و دیده شدن اش همین قدر احساس رضایت می کرد؟

وقتی عکس می‌گرفتم خاطرم آمد همین چند روز پیش بود که دختر شایسته عراقی «تارا فارس»  در بغداد به قتل رسید…

جرم تارا شاید اندکی از همین سرخوشی بود که دختر این عکس من داشت.

44290366_10157936736548761_3644989876253753344_o

Advertisements

«گرامافون ما فقط فریدون فروغی می‌خواند…»

(۱)

باید دوازده یا سیزده سالم می‌بود. من سهم پدر شدم و برادرم سهم مادر. ما فاصله سنی کمی داشتیم او از من ۱۶ ماه کوچک‌تر بود و همین کوچک بودن بهانه خوبی شده بود که اون جا خوبه بیافته و من، نه از این که پیش پدر بد باشنه، بی‌شک جایی افتاده بودم که زندگی خشونت مردانه داشت. پدر مهربان بود. هر روز به من پول می‌داد تا از چلوکبابی زیر خانه مان که اسمش پاسارگارد بود، هر چه می‌خواهم بخرم. من از طعم کباب حالم بد می‌شد. اما اون بیشترین کاری بود که می‌توانست برایم بکند.

پدر گاه گاهی وقت اضافه می‌اورد یه «املت مشدی» درست می‌کرد، این اصطلاح خودش بود. نان تازه که از نانوایی همان روبروی چلوکبابی می‌گرفت و با تمجید از هنرش که «سلطان املت» است یک املت درست می‌کرد. خوب بود، هنوز هم می‌گویم خوب بود اما مامان پز نبود. من دلم نمی‌آمد به پدر بگویم که املت‌هایت عالیه اما اون املتی که مامان می پزه نیست.

(۲)

من به خاطر این که اپارتمان‌مان بعد رفتن مامان و داداش خالی شده بود یک اتاق مستقل داشتم. من و برادر همیشه با هم تو یک اتاق بودیم. این انگیزه‌ای بود برای شرارت‌های مشترک. حالا آرزوی داشتن یک اتاق مستقل عملی شده بود، اما بدون اون بچه تخس با موهای ژولیده و هیکلش که پر از خاک و خل بود، خونه چیز مهمی رو کم داشت. یک برادر نبود، درست جایی که مادر هم نبود. در ایام «فترت»، اسمی بود که بابا روی آن دوران گذاشته بود، تفریح من بعد از برگشت از مدرسه تا شب که پدر می‌آمد که البته بعد آمدن هم می‌رفت دم بنگاه ماشین‌ «آقای باقری» می‌نشست تا خالی خانه را نمی‌بیند، گوش کردن به صفحه بود. ما یک گرامافون مارک «توپاز» داشتیم. با نزدیک دویست سیصد صفحه قدیمی و جدیدتر. همه چی توش داشت از «نیاش ناش» تا فریدون فروغی و فرهاد مهراد. به مرور از بین این‌همه صفحه رسیدم به روزی بیست بار گوش کردن «زندون دل» فروغی.

پشت این پنجره‌ها دل می‌گیره

غم قصه دلو تو می‌دونی

وقتی از بخت خودم حرف می‌زنم

چشام اشک بارون می‌شه تو می‌دونی

(۳)

عمه‌ای داشتم و البته دارم که مهربان تر از همه بود. دوست بود و زیبا. با موهایی که آن روزها مد بود که مدل «فارافاست» آرایش می‌کردند. لوند و دلبرانه، بلوند و سفید پوست با چشمان عسلی. عمه فاصله سنی‌اش کم بود با من، دست کم نسبت به عمه بزرگ تر. گویی که عمه بزرگ هم مهربان بود اما زبان مشترک ما به قدر محبت کردن و دوست‌داشتن ‌های بی دریغش بود. خانه شان در مرکز آموزش کشاورزی بود، جایی پر از دار و درخت و ایوان بزرگ. با بابا صبح‌های جمعه سراغ عمه می‌رفتیم. دست پخت عالی و پر از مهر با پسر عمه‌هایی که فاصله سنی شان با من زیاد بود. اما خوب بودند. گاهی عمه برایم یک جور غذا درست می‌کرد که می‌دانست دوست دارم. می‌رسیدم بغلم می‌کرد. در میان سینه‌های بزرگش صدای قلبش را می‌شنیدم و گاهی چشم ترش را. معمول آن جا بود که مستی پا می‌داد و بابا کمی که عرق «درگز» می‌خورد زبان باز می‌کرد، انگاری با فراموشی عرق شش اتیشه روزهای «فترت» را فراموش می‌کرد و ساعتی عبوس نبود. درست مثل قدیم‌ها که وسط محفل فامیل از قصه‌هایش می‌گفت و از خاطرات.

«پیس دی!»*

این جمله ترکی بود که مادر بزرگم می‌گفت وقتی عمه بغض می‌کرد. اما عمه کوچک‌تر جنسش رفاقت بود. اتاقش یک گوشه ته ساختمان با معماری قدیمی خانه مادر بزرگ بود. باریک و بلند پر عکس‌های بهروز وثوقی، عمویی داشتم که کپی بهروز بود، و عکس‌های عمو که روی رینگ بوکس بود یا حین  رکاب زدن دوچرخه. تو اتاقش جعبه‌های قشنگ داشت. پر از چیزهای دیدنی و هدیه‌های مهربان.

(۴)

این‌که همه داشتند سعی‌ می‌کردند جای خالی مادر و برادر را پر کنند به طرز تهوع آوری داشت کار مرا به جنون می‌کشید. خسته‌ام می‌کرد. نمی‌خواستم کسی نقش مادر بازی کند. نمی‌دانم چرا اما قرار بود دیداری نباشد! چرا؟ هنوز نمی‌دانم. سر راه مدرسه یواشکی وقتی برادر در خانه کوچک شان در محله‌ای به نام «پا به گود» تنها بود، گریزی می‌زدم. محقر و ساده اما تمیز بود. مامان غذا را مثل عادت همیشه قبل رفتن درست می‌کرد و بعد می‌رفت اداره. میوه ساعت ۱۰ برای خوردن تو یخچال بود. خانه بوی زندگی می‌داد. دیدید خونه‌هایی که توش زن نیست بوی «هوا» می‌دهد؟ توصیفش سخته اما بوی زندگی نیست. با برادر می‌رفتیم زیر زمین کوچک و نمورشان که کرده بود یه کارگاه با مزه با ابزارهای کوچولو کوچولو، بازی می‌کردیم و من یک ساعتی مانده به آمدن مادر راهی می‌شدم به خانه.

(۵)

بابا مهربان بود. یک مرد ساده و دل‌شکسته. هنوزم نمی‌دانم چه شد که این زوج شهره در فامیل به عشق ورزی تبدیل شدند به دو آدم که زیر یک سقف نمی‌توانستند دو ساعت هم را تحمل کنند. بابا بعد انقلاب از کار بی‌کار شده بود. به حکم دادسرای انقلاب با کلی منت اجازه داده بودند برگردد به درس دادن در راهنمایی حتا دبیرستان نه، ریاضی و علوم درس می‌داد. شهردار یک شهر در شمال خراسان بود وقتی انقلاب شد. جوان‌ها رو از دست ساواک بیرون می‌اورد، کارش شده بود رضایت گرفتن. انقلاب که  شد، رفت تو لیست ضد انقلاب، یک بار می‌گفت یکی در دادسرای انقلاب آمده بود بر علیه‌اش شهادت بدهد، پسری بوده که بابا از ساواک درش آورده بود. همه چیز هوا شد. بابا شد خانه نشین. یک انبار داشت پر از خنزر پنزر. به همان ها مشغول بود. تا مدتی که رفت سر درس دادن به چشم می‌دیدم دارد کوچک می‌شود. تحقیر شده بود. دیگر حرف نمی‌زد. ان بذله‌گویی ذاتی جایش را به سکوت‌های بلند و سیگار وینستون «چهار خط» داده بود. مادر از آن طرف رنگ و لباس انقلاب داشت. این ها بهانه‌های کافی بودند تا دیگر نشود. با هم باشند.

اما من هردو را نداشتم. در واقع هر سه را نداشتم. نه مادر را، نه پدر را و نه برادر را. محبت‌ها داشت منتفرم می‌کرد. دلم تنگ مادر و برادر بود. بهانه‌ای می‌خواستم تا شده چند روز پیش شان باشم. مادر غذا بکشد و برایم مهربانی کند. دست بکشد بر سرم و تنبیه‌ام کند که با دست نشسته سر غذا؟

(۶)

هم‌کلاسی داشتم که موتور «یاماها ۸۰» داشت، اسمش شهاب بود. این یاماها ۸۰ تند و تیز بود اما کوچولو. شهاب بدتر از موتورش بود در نهایت تخس بودن. دوازده ساله روی موتور به کسی رحم نمی‌کرد. از انگشت کردن تا فحش دادن و حواله دادن. از جنس من نبود اما یک چیزهایی مشترک بود بین ما. گاهی باهاش بر می‌خوردم. یک روز برایش گفتم، از زندگی و از بهانه برای بودن پیش مادر و برادر.

«راه حلش دست منه!»

سر خیابان جنت مشهد بسته بود. با تیرهای آهنی که فقط موتور به سختی رد می‌شد. قرار شد از آن باریکه با سرعت عبور کنیم. کافی بود کمی پایت را باز تر بگیری تا بخورد به تیر‌های آهنی سر خیابان.

وقتی زنگ زدم به مادر شتاب زده آمد بیمارستان، ساق پایم شکسته بود. پدر رنگش قرمز بود و وحشت زده. مادر اما داشت کارها را رتق و فتق می‌کرد.

«تو نمی تونی بچه مریض رو نگه داری، بیاد پیش خودم…»

و من یک ماه پیش مادر بودم. تا گچ پایم باز شد. غذاهای مامان پز، لحظه‌های دوست داشتنی. حس خوب خانه‌ای که بوی زندگی می‌داد. اره! ارزش شکستن استخوان ساق پا از دو جا را داشت…

(۷)

شاید این قصه ادامه داشته باشد….

 

پی‌نوشت:

پیس دی: به ترکی یعنی زشته!

 

«تنها صداست که می‌ماند…»

از دو روز پیش که از مرگ حسین عرفانی با خبر شدم وسوسه بودم یک فیلم خوب دوبله شده ببینم. دوبله کار خاصی است، ما خیلی از قهرمان‌های فیلم‌های قدیم‌مان را با شیفته‌گی دوست داشتیم چون بیانی آشنا داشتند. این هنر کسانی بود که پشت صحنه آن‌ها را با ما همراه می‌کردند. کلارک گیبل، هنفری بوگارت و دین مارتین شاید برای من ایرانی بدون این صدا پیشه‌ها قهرمان‌های دوران کودکی و نو جوانی ما نبودند.
اما فارغ از همه چیز امروز که نشستم و فیلم «ربه‌کا» اثر حضرت هیچکاک رو با دوبله عالی دیدم راستش حس کردم فیلم‌های خوب قدیمی انگاری ده پله بالاتر از سینمای امروزند. خوش ساخت، داستانی پیوسته و حسی خوب از روایت یک قصه با صدای جادویی و ماندنی دوبلورها. کسانی که دیگر این روزها با «زیر نویس» قدرشان دانسته نمی‌شود و صنعت‌شان ابتر ماند.
 
F2CQSBMX3RFENTUYNOX2HCO2VA

«اسکوتر درون، کودک بیرون»

چند وقتی بود می‌خواستم یکی از این اسکوترهای برقی که وسط خیابون‌های دی سی تازه‌گی‌ها مثل پشگل ریخته رو تست کنم. ملت هر جا دیدن یکی ور می‌دارن می رن دورشون رو می‌زنن هر جا هم دست شون رسید ولش می‌کنن.
توی دی سی مدتی است که این مدل دوچرخه‌ها و اسکوترها زیاد مد شده که هر جا دیدی وردار هر جا نخواستی ولش کن فقط دهنه‌اش رو کنار پیاده رو ببند نه وسط خیابون. ایده جالب و پول ساز در عین حال مفید برای رفت و امد های فوری در منطقه پر ترافیک دی سی است.
خلاصه تست شد، با حال بود، گازشو گرفتیم حالی هم بردیم و تاییدش کردیم، حالا شما برید یه تنی بزنید ببینید چطوریاست.
پ ن: به طرز مفید به کودک درون تخم سگ آدم حس خوب می‌ده.
#تخم‌سگ #کودک‌درون #اسکوتر
IMG_00711

«سه آدم در یک هفته: مجبوری مورد لطف قرار بگیری!»

این‌که ما می‌پذیریم بهمون توهین بشه خودش شروع یک اشتباه است. در اصل جریان، کسی که توهین به ما می‌کنه بخشی از یک پروسه است، بخش مهم‌تر خود ما هستیم که اجازه می‌دهیم به ما توهین شود. می‌پرسید در مورد چه صحبت می‌کنم؟
در هفته‌‌ای که گذشت در عمل با سه نفر بر سر یک موضوع مجبور به بحث شدم و جالب‌تر این که هر سه نفر مستحکم معتقد بودند آن‌ها درست می‌گویند نه بنده.
هر روز یک عده بزرگوار شروع می‌کنند یه مطلب تکراری را به دفعات برای آدم می‌فرستند. برای هر سه نفری که دارم قصه‌شان را تعریف می‌کنم پس از این که بدون هیچ مقدمه یا تاییدی شروع به ارسال ویدیو و مطلب و پرت و پلا کرده‌ بودند، دوستانه زدم که درخواست می‌کنم برای من لینک تکراری و کپی چسبانی نفرستید. فکر می‌کنید چه کردند؟
ضمن این که به تخم مرغ اسب‌شان هم تحویل نگرفتند دوباره اقدام به ارسال مستحکم تر لینک کپی چسبانی کردند. دوباره زدم که عنایت کنند و مرا از این مرهمت ملوکانه معاف کنند. فکر می‌کنید چه کردند؟
این بار هم به تخم مرغ شتر سر محل‌شان هم تحویل نگرفتند و هر سه مجدد اقدام به عمل شریف لینک‌افشانی کردند. در نهایت کمی تندتر خدمت مبارک شان عرض کردم بنده مایل به دریافت هیچ لینک زورکی نیستم. دما که رفت بالا، هر کدام به فراخور حال بهشان برخورد. هر سه به نوعی فرمودند که بنده رو مورد عنایت قرار دادند که ناخواسته و بدون اجازه مرتب لینک افشانی می‌کردن. یکی از این دوستان که نه گذاشت و نه برداشت گفت: به جای تشکرتونه؟؟
عجیبه که ما نمی‌فهمیم حتا اگر بخواهیم به کسی محبت کنیم باید اول از خودش اجازه بگیریم. ما یک فرهنگ غلط را با لبخند پذیرفته‌ایم.
مومنی که شاهد ماجرا بود می‌گه: شما هم حال داری بحت می کنی با این‌ها. بلاک شان کن بروند پی کارشان.
می گویم:
وقتی ما خودمان می پذیریم که چیزی را که نمی‌خواهیم به ما تحمیل کنند حق اعتراض نداریم. من اعتراض می‌کنم چون هستم! حتا اگر شب و روز بر ما گلوله بارد!
2018-07-31 21.13.46

«پروژه سانتریفیوژ به مدیریت صدف طاهریان»

دیشب خواب دیدم از طرف یوکی آمانو مامور شدم برم قرچک ورامین، که لابد قرار سانتریفیوژ بزنن، می رسم وسط یه محوطه بزرگ که پر از سوله‌های بتونی است. علی اکبر صالحی می‌آید جلویم و می‌گوید که بلخره ایرانی هستی و اینا… مثلن یعنی زیر سیبیلی در کن! منم همین طور که وسط سوله‌های بزرگ بتونی راه می‌رفتم با یه فیگور وظیفه شناسی بهش گفتم:

آقای صالحی من به آژانس متعهدم! 

صالحی هم نگاهی بهم کرد گفت: به تخمم! همین چُس بازی‌ها رو  از خودت در آوردی که از مملکت انداختنت بیرون. 

خلاصه سوار یه پژو ۲۰۶ صورتی شد و برگشت گفت: من به هر حال با مدیر پروژه تنهات می‌ذارم. 

مدیر پروژه آمد، دیدم صدف طاهریانِ!

کُپ کردم، آخه صدف طاهریان مدیر پروژه سانتریفیوژ؟ اونم تو قرچک ورامین؟

این وسط می بینم یکی می‌یاد بغل دستم که از وزارت خزانه داری آمریکاست، می‌گه تایید کن که خانم طاهریان مدیر این پروژه است تا بدیم ترامپ تحریمش کنه. 

می‌گم: بابا نمی‌تونم تایید کنم رییس بانک مرکزی که نیست، صدف خانمه‌هاااا.

خلاصه یک عالمه کاغذ جلوم گذاشت که امضا کنم حالاصدف خانم به عنوان مدیر پروژه با یک استرچ خال خالی می‌گه اونو ولش کن بیا بریم پروژه رو نشونت بدم! 

به نماینده خزانه داری می‌گم شما برو من خودم گزارش رو می‌دم ملانیا ترامپ (یعنی خواب که نبود فک کنم یه گیری داشت) خلاصه پَر بابا رو واکردیم که بریم صدف خانم پروژه رو نشونم بده، تا نشستم تو ماشین راننده گفت ایشون یه جلسه فوری با مکرون داشتن، معاون شون راهنمایی تون می‌کنه، معاون شون سوار شد: حسنی امام جمعه مرحوم ارومیه! 

شکر خدا از خواب بیدار شدم  

اردشیر زاهدی و تخته نرد سر جولان

دیشب خواب دیدم رفتم با اردشیر زاهدی تخته بازی کنم، نمی دونم کجا بود اما ساختمان‌های اطرافمون خراب شده بود و خانمش جلوی یک ون سورمه ای نشسته بود، اونم وسط خیابون. چهار راه رو یک نفربر بسته بود و ملت انگاری در  اتش بس بودند. تخته رو ‌در آوردم، زاهدی پوز خندی زد گفت: این تخته ست؟ 

رفت توی یکی از خونه های موشک خورده، دیدم تو یک فرغون دو تا تخته نرد گذاشته قد میز داره می یاره. یه مجری تلوزیون ایرانی خارج از ایران آمد بغلم گفت: می‌بینی جنگ چه بلایی سر زاهدی آورده؟ قدیما براش همین تخته ها رو می ذاشتن عقب وانت میاوردن! 

نشستیم سر چارراه، پشت نفربر، بغل ون خانم زاهدی که لب ون نشسته بود داشت رو چراغ سه فتیله ای آب گوشت بار می زد. 

تخته رو باز کردیم، مجریِ داشت با یکی تلفنی حرف می زد که: 

آره بنده خدا همه بادکنک‌هاش مونده انبار داره نابود می‌شه تو این گرما، از وقتی تحریم‌های آمریکا برگشته دیگه نمی تونه از لندن بادکنک بفرسته تهران… 

بعد سرشو از گوشی بر می داره و رو به من و اردشیر زاهدی می‌گه: 

نمی تونید تخته بازی کنید هاااا، با تحریم‌های جدید آمریکا تخته هم رفت تو لیست!

پاشدم گفتم برم دستشویی، دیدم دست شویی از اون توالت قدیمی ها است که سوراخش ته یک شیب تند بود و همیشه بچه بودم می ترسیدم لیز بخورم بیوفتم توش. 

توالت پنجره کوچکی داشت از توش کوه سبلان معلوم بود و یه دشت لاله زار.

دیدم از سوراخ توالت می ترسم از خیر دست شویی گذشتم. صدای مجری هنوز  می‌آمد که داشت در مورد بادکنک حرف می‌زد.

برگشتم دیدم زاهدی داره تخته نرد رو جمع می‌کنه: دیگه وقت نیست الان آتش بس تمومه…

خانم زاهدی هنوز آبگوشتِ روی چراغ سه فتیله رو هم می‌زد، راننده نفربر سر تانک نشسته بودعلف می‌کشید و من داشتم فکر می‌کردم الان وسط بلندی‌های جولان چرا باید بااردشیر زاهدی تخته بازی کنم.

ازفشار توالت ازخواب پریدم!